Steeds meer zaken worden online geregeld en vragen om digitale vaardigheden. Denk bijvoorbeeld aan het doen van belastingaangifte, samenwerken via Teams, een phishingmail herkennen of zelfs het maken van een afspraak bij de huisarts. Voor veel mensen gaat dat vanzelf, maar er is ook een grote groep voor wie digitale geletterdheid geen vanzelfsprekendheid is.
In dit artikel lees je wat digitale geletterdheid precies is, wie er digitaal kwetsbaar zijn en hoe mensen van elk niveau stap voor stap sterker kunnen worden op het gebied van digitale vaardigheden. Met de snelheid waarin de digitale wereld verandert, is het namelijk belangrijker dan ooit om je te blijven ontwikkelen.
Wat is digitale geletterdheid?
Digitale geletterdheid is het vermogen om digitale technologie te begrijpen, te gebruiken en er kritisch mee om te gaan. Het gaat niet alleen om weten hoe een computer werkt. Het gaat om zelfstandig en bewust kunnen meedoen in een wereld waarin steeds meer digitaal gebeurt.
Volgens het Europese DigComp-raamwerk, de standaard voor digitale competenties van burgers, gaat digitale geletterdheid over vijf gebieden:
- Informatie- en datageletterdheid - informatie zoeken, beoordelen en verwerken
- Communicatie en samenwerking - digitaal communiceren en samenwerken
- Digitale contentcreatie - digitale inhoud maken en bewerken
- Veiligheid - apparaten, gegevens en privacy beschermen
- Problemen oplossen - technische problemen aanpakken en digitale tools slim inzetten
Digitale geletterdheid gaat dus over veel meer dan alleen "goed zijn met computers". Het draait om zelfstandig, veilig en bewust meedoen in de digitale samenleving. Digitale geletterdheid is een noodzakelijke voorwaarde voor burgerschap en inclusie in de digitale samenleving én vormt het noodzakelijke fundament voor AI geletterdheid.
Voorbeelden van digitale geletterdheid
Digitale geletterdheid ziet er in de praktijk voor iedereen anders uit. Voor de één betekent het leren werken met Excel of Teams. Voor de ander gaat het om veilig internetten, online bankieren of begrijpen hoe AI-tools werken. Ook dagelijkse handelingen vallen hieronder, zoals een wachtwoordbeheerder gebruiken, online een afspraak maken, documenten delen via de cloud, nepnieuws herkennen of werken met digitale formulieren.
Het verschil tussen digitale geletterdheid en digitale vaardigheden
Digitale vaardigheden en digitale geletterdheid worden vaak door elkaar gebruikt, maar er is een verschil. Digitale vaardigheden zijn de concrete dingen die iemand kan doen. Digitale geletterdheid gaat een stap verder. Het gaat niet alleen om wat iemand kan, maar ook om hoe iemand daarmee omgaat. Iemand die technisch bijvoorbeeld prima overweg kan met een smartphone, kan toch moeite hebben om nepnieuws te herkennen of te begrijpen welke gegevens een app verzamelt. Digitale geletterdheid omvat beide.
Digitale geletterdheid vs. data geletterdheid
Een verwant begrip dat steeds vaker opduikt, zeker op de werkvloer, is data geletterdheid. Waar digitale geletterdheid gaat over het gebruik van digitale middelen in het algemeen, richt data geletterdheid zich specifieker op het begrijpen en gebruiken van gegevens.
Data geletterd zijn betekent dat je gegevens kunt lezen, interpreteren en op basis daarvan beslissingen kunt nemen. Denk aan het begrijpen van een grafiek, het werken met een Excel-bestand of het interpreteren van een rapport. Voor mensen die werken met cijfers, klantgegevens of rapportages is data geletterdheid een steeds belangrijker onderdeel van hun digitale vaardigheden.
En AI-geletterdheid?
Een begrip dat steeds vaker opduikt is AI-geletterdheid: het vermogen om te begrijpen wat kunstmatige intelligentie is, hoe AI-tools werken en hoe je ze verantwoord inzet. Denk aan het gebruik van ChatGPT op het werk, het herkennen van door AI gegenereerde content of het kritisch beoordelen van AI-gestuurde aanbevelingen.
AI-geletterdheid is in feite een onderdeel van digitale geletterdheid, maar vraagt om specifieke kennis die steeds relevanter wordt. Op leren.dann.nl vind je cursussen die daarbij helpen, van een introductie op AI tot praktische toepassingen op de werkvloer.
Bekijk het AI-aanbod op leren.dann.nl
Waarom is digitale geletterdheid zo belangrijk?
Digitale vaardigheden zijn geen luxe meer, het zijn basisvaardigheden geworden, net als lezen en schrijven.
Naar schatting hebben 2,5 tot 4 miljoen volwassenen in Nederland beperkte digitale vaardigheden (Algemene Rekenkamer; CBS; Eurostat). En ook mensen die wél digitaal vaardig zijn, lopen regelmatig tegen drempels aan. Misschien lukt het om online iets te kopen of WhatsApp te gebruiken, maar loopt iemand vast bij het maken van een afspraak of het online regelen van zaken met de overheid.
Dat heeft gevolgen op het werk, in het dagelijks leven en voor gelijke kansen in de samenleving. Steeds meer functies vragen om digitale basisvaardigheden. Je hebt deze vaardigheden bijvoorbeeld al nodig voor het doen van belastingaangifte, het maken van zorgafspraken en het aanvragen van toeslagen. Mensen die digitaal minder vaardig zijn, lopen daardoor sneller vast of missen kansen op het gebied van werk, informatie en dienstverlening. Dat geldt niet alleen voor burgers, maar ook voor werkenden: digitale vaardigheden zijn op de werkvloer inmiddels even onmisbaar als lezen en schrijven.
Digitale geletterdheid is daarmee ook een kwestie van inclusie. Iedereen verdient de kans om digitaal mee te kunnen doen, ongeacht leeftijd, achtergrond of opleidingsniveau.
Wie is digitaal kwetsbaar?
Een veelgehoord misverstand is dat digitale kwetsbaarheid alleen ouderen treft. Dat blijkt echter niet te kloppen.
Uit het onderzoek "Een onverminderde uitdaging", uitgevoerd door DANN in samenwerking met het lectoraat Digitale Transformatie van de Hanze en het Digital Inclusion Lab van de Rijksuniversiteit Groningen, blijkt dat de groep digitaal kwetsbaren in de arbeidsmarktregio Groningen heel divers is. Naast ouderen gaat het ook om jongeren, laaggeletterden, inwoners met een migratieachtergrond, mensen met een fysieke of mentale beperking en burgers die zich bewust afzijdig houden van digitale ontwikkelingen.
Daarnaast herkennen veel mensen (ook werkenden) hun eigen digitale achterstand niet direct. Ze lopen ergens tegenaan, maar zien dat niet meteen als een gebrek aan digitale vaardigheden. Daardoor zoeken ze vaak ook geen hulp of cursus. Voor professionals en vrijwilligers die met deze groepen werken, is het goed om dat te weten.
Hoe groot is de stap naar meer digitale vaardigheden?
Vaak kleiner dan mensen denken. Veel mensen zijn helemaal niet "slecht met computers", maar missen gewoon ervaring op specifieke gebieden. Misschien hebben ze moeite met online veiligheid, werken met Excel of digitale overheidszaken. Of ze merken dat AI-tools en online samenwerken steeds belangrijker worden op het werk, maar weten niet waar ze moeten beginnen.
Digitale geletterdheid is geen alles-of-nietsbegrip. Het is iets waarin iedereen zich stap voor stap kan ontwikkelen, op eigen tempo en vanuit de eigen situatie.
Waar kunnen mensen terecht?
Op leren.dann.nl vind je meer dan 300 cursussen over digitale vaardigheden. Van DigiD en veilig internetten tot Excel, AI-tools en online samenwerken. Ongeveer 80% van het aanbod is gratis en cursisten leren in hun eigen tempo.
Binnen het aanbod kun je onderscheid maken in verschillende categorieën, met voor elke categorie cursussen op verschillende niveaus:
- Basisvaardigheden
- Online veiligheid
- Digitale overheid
- Online samenwerken
- AI-tools
Samen vormen ze een compleet beeld van wat nodig is om volwaardig mee te doen in de digitale samenleving. Bekijk het volledige cursusaanbod op leren.dann.nl
Digitale geletterdheid in Noord-Nederland
De Digitale Academie Noord-Nederland maakt digitale vaardigheden bereikbaar voor iedereen in de regio, van Groningen tot Drenthe en Friesland. Meer weten over de aanpak? Lees verder op de pagina Over Digitale Academie.
Elke stap telt
Digitale geletterdheid is geen eindpunt. Technologie verandert continu en iedereen ontwikkelt daarin op zijn eigen tempo mee.
Soms begint dat met iets kleins, zoals begrijpen hoe een online formulier werkt, veiliger omgaan met wachtwoorden of voor het eerst werken met AI-tools. Het aanbod op leren.dann.nl een goed startpunt om op je eigen niveau aan je digitale vaardigheden te werken.
Digitale geletterdheid draait niet om perfecte digitale vaardigheden. Het draait om mee kunnen (blijven) doen.
Ontdek welke cursus bij jou past op leren.dann.nl
