AI-geletterdheid wordt steeds belangrijker. Kunstmatige intelligentie (AI) speelt namelijk een steeds grotere rol op de werkvloer, in het onderwijs én in het dagelijks leven. Daarom is het belangrijk om AI bewust, kritisch en verantwoord te gebruiken. Maar wat is AI-geletterdheid eigenlijk? En welke rol speelt het binnen organisaties én de AI Act?
In dit artikel lees je wat AI-geletterdheid is, waarom het belangrijk is en hoe organisaties en inwoners hiermee aan de slag kunnen. Ook laten we zien hoe de Digitale Academie Noord-Nederland helpt om AI-geletterdheid stap voor stap te ontwikkelen, met een laagdrempelig en grotendeels gratis cursusaanbod.
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid betekent dat je AI bewust, kritisch en verantwoord kunt gebruiken.
Daarvoor hoef je niet te begrijpen hoe een AI-model technisch is gebouwd of zelf te kunnen programmeren. Het is echter wel belangrijk dat je weet wat AI kan, waar de beperkingen liggen en wanneer je een uitkomst wel of juist niet kunt vertrouwen.
Kort gezegd helpt AI-geletterdheid je om goede keuzes te maken vóór, tijdens en na het gebruik van AI.
Waarom is AI-geletterdheid belangrijk?
AI speelt niet alleen een steeds grotere rol op het werk, maar ook thuis. Denk aan het plannen van een vakantie, het schrijven van een sollicitatiebrief, het vergelijken van producten of het samenvatten van ingewikkelde informatie. Juist omdat AI op steeds meer plekken wordt gebruikt, is het belangrijk om te begrijpen wat AI wel én niet kan.
AI biedt veel mogelijkheden, maar de technologie is niet foutloos. Een chatbot – zoals ChatGPT of een virtuele klantenservice - kan een overtuigend antwoord geven dat feitelijk onjuist is, informatie verzinnen of werken met verouderde gegevens. Ook kunnen AI-systemen onbedoeld vooroordelen bevatten of onvoldoende rekening houden met de context waarin een vraag wordt gesteld.
Daarnaast spelen onderwerpen als privacy, informatiebeveiliging en auteursrecht een steeds grotere rol. Welke gegevens kun je veilig invoeren? Mag je AI-gegenereerde afbeeldingen zomaar gebruiken? En wie is verantwoordelijk als AI een fout maakt?
AI-geletterdheid helpt om deze vragen bewust af te wegen. Daardoor gebruik je AI niet alleen slimmer, maar ook veiliger, betrouwbaarder en met meer vertrouwen.
Wat betekent AI-geletterdheid in de praktijk?
AI-geletterdheid gaat verder dan weten hoe je een goede prompt (oftewel een opdracht of vraag aan een AI-tool) schrijft. Het draait vooral om het maken van bewuste keuzes en het kritisch beoordelen van de uitkomsten van AI.
Een inwoner gebruikt bijvoorbeeld ChatGPT om een bezwaarschrift te schrijven of informatie op te zoeken over een medisch onderwerp. AI kan daarbij helpen, maar het blijft belangrijk om te controleren of de informatie klopt en afkomstig is uit betrouwbare bronnen.
Een student gebruikt AI om een verslag samen te vatten of ideeën op te doen voor een opdracht. AI kan een handig hulpmiddel zijn, maar de student blijft zelf verantwoordelijk voor de inhoud en moet beoordelen of de informatie juist en volledig is.
Op de werkvloer geldt hetzelfde. Een HR-medewerker gebruikt AI om een vacaturetekst op te stellen. AI kan snel een eerste versie maken, maar de medewerker controleert of de tekst klopt, geen discriminerende formuleringen bevat en past bij de organisatie.
Een communicatieadviseur gebruikt AI om een nieuwsbericht te schrijven. AI helpt bij het opzetten van de tekst, maar de adviseur controleert de feiten, past de toon aan en beoordeelt of de inhoud aansluit bij de doelgroep.
Ook in de zorg kan AI ondersteunen, bijvoorbeeld bij administratieve werkzaamheden of het samenvatten van documenten. Tegelijkertijd blijft een zorgprofessional verantwoordelijk voor de uiteindelijke beoordeling en besluitvorming.
In al deze voorbeelden geldt hetzelfde: AI kan ondersteunen en werk uit handen nemen, maar neemt de verantwoordelijkheid niet over. Juist daarom is AI-geletterdheid belangrijk voor iedereen die AI gebruikt - of dat nu thuis, tijdens een opleiding of op het werk is.
Welke vaardigheden horen bij AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid bestaat uit verschillende vaardigheden die elkaar versterken.
Kritisch denken
AI geeft niet altijd het juiste antwoord. Daarom is het belangrijk om informatie te controleren, bronnen te raadplegen en niet automatisch uit te gaan van wat een AI-tool zegt.
Veilig omgaan met gegevens
Niet alle informatie hoort thuis in een AI-tool. Medewerkers moeten weten welke gegevens zij wel en niet mogen invoeren en hoe zij zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie.
Goede prompts schrijven
Een duidelijke vraag leidt vaak tot een beter antwoord. Door AI voldoende context en heldere instructies te geven, haal je meer uit de technologie en voorkom je misverstanden.
AI-uitkomsten beoordelen
Een AI-tool kan een goed uitgangspunt bieden, maar de gebruiker blijft verantwoordelijk voor het eindresultaat. Controleer daarom altijd feiten, bronnen en de kwaliteit van de uitkomst voordat je deze gebruikt.
Begrijpen waar AI sterk én minder sterk in is
AI is goed in het herkennen van patronen, het verwerken van grote hoeveelheden informatie en het ondersteunen van routinetaken. Tegelijkertijd mist AI menselijke ervaring, context en beoordelingsvermogen. Juist daarom blijft menselijk inzicht onmisbaar.
Wat betekent AI-geletterdheid voor organisaties?
Voor organisaties is AI-geletterdheid meer dan een technische vaardigheid. Het helpt medewerkers om AI op een verantwoorde manier toe te passen in hun dagelijkse werk.
Medewerkers die AI bewust gebruiken, maken minder fouten, gaan zorgvuldiger om met vertrouwelijke informatie en weten wanneer menselijk oordeel nodig blijft. Daardoor kunnen organisaties de voordelen van AI beter benutten én de risico's beperken.
Daarnaast helpt investeren in AI-geletterdheid organisaties om invulling te geven aan artikel 4 van de AI Act. Organisaties die AI gebruiken, zijn namelijk verplicht om passende maatregelen te nemen om AI-geletterdheid binnen de organisatie te bevorderen.
AI-geletterdheid en de AI Act
AI-geletterdheid is niet alleen belangrijk voor verantwoord AI-gebruik, maar speelt ook een belangrijke rol binnen de AI Act.
Artikel 4 van de AI Act verplicht organisaties die AI gebruiken om passende maatregelen te nemen om AI-geletterdheid te bevorderen. De wet schrijft niet voor hoe organisaties dat moeten doen, maar er wordt wel verwacht dat organisaties nadenken over de benodigde kennis van hun medewerkers om AI verantwoord te gebruiken.
Welke maatregelen passend zijn, hangt af van de organisatie, de werkzaamheden van medewerkers en de manier waarop AI wordt ingezet.
Wil je meer weten over de AI Act en wat de wet nog meer betekent voor organisaties en inwoners? Lees dan ook ons artikel 'Wat is de AI Act?'.
Hoe ontwikkel je AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid ontwikkel je niet met één training of cursus. AI verandert voortdurend en nieuwe toepassingen volgen elkaar in hoog tempo op. Daarom vraagt AI-geletterdheid om blijven leren, oefenen en kritisch blijven kijken naar hoe je AI gebruikt.
Dat kan op verschillende manieren. Door AI uit te proberen, ervaringen met anderen te delen, betrouwbare informatie op te zoeken en bewust stil te staan bij vragen als: klopt deze informatie, mag ik deze gegevens invoeren en wanneer is menselijk oordeel belangrijker dan AI?
Voor organisaties betekent dit dat AI-geletterdheid onderdeel kan worden van de dagelijkse praktijk. Denk bijvoorbeeld aan het maken van duidelijke afspraken over het gebruik van AI, het aanbieden van trainingen, aandacht voor privacy en informatiebeveiliging en het bespreken van praktijkvoorbeelden. Ook helpt het om medewerkers de ruimte te geven om op een veilige manier met AI te experimenteren en van elkaar te leren.
AI-geletterdheid is daarmee geen eindpunt, maar een doorlopend leerproces dat meegroeit met de ontwikkelingen van AI.
AI-geletterdheid begint met digitale basisvaardigheden
AI-geletterdheid draait niet alleen om het leren gebruiken van AI-tools. Om AI verantwoord te kunnen inzetten, heb je digitale basisvaardigheden nodig. Denk aan informatie kunnen beoordelen, veilig omgaan met persoonsgegevens, digitale tools begrijpen en kritisch nadenken over de betrouwbaarheid van online informatie.
Juist daarom begint AI-geletterdheid bij een stevige digitale basis. Pas als die basis op orde is, kun je de mogelijkheden van AI bewust, kritisch en verantwoord benutten.
Via leren.dann.nl vind je cursussen die helpen om die digitale basis verder te ontwikkelen. Van digitale vaardigheden en mediawijsheid tot AI en informatiebeveiliging: zo bouw je stap voor stap aan de kennis die nodig is om met vertrouwen met AI te werken.
Hoe helpt de Digitale Academie bij AI-geletterdheid?
Bij de Digitale Academie geloven we dat iedereen moet kunnen meedoen in de digitale samenleving. Daarom ondersteunen we organisaties, onderwijsinstellingen en inwoners in Noord-Nederland bij het ontwikkelen van digitale vaardigheden en AI-geletterdheid.
Via leren.dann.nl bieden we een breed aanbod aan praktijkgerichte cursussen over AI en digitale vaardigheden, waarvan zo’n 80% gratis en veelal online te volgen is. Daarmee leren inwoners en medewerkers niet alleen hoe AI werkt, maar vooral hoe zij AI veilig, kritisch en effectief kunnen inzetten in hun dagelijkse werk.
Voorbeelden van cursussen over AI
Wil je AI-geletterdheid structureel onderdeel maken van jouw organisatie? Dan kan een eigen Digitale Academie uitkomst bieden. Daarmee krijgen medewerkers toegang tot een leeromgeving die aansluit bij hun werkzaamheden en ontwikkelt jouw organisatie stap voor stap de kennis die nodig is om verantwoord met AI te werken.
Heb je vragen over de mogelijkheden van een eigen Digitale Academie? Neem dan gerust contact op met Esther Terpstra.
Samen werken aan AI-geletterdheid
AI zal de komende jaren een steeds grotere rol spelen in ons werk en dagelijks leven. Daarom is AI-geletterdheid geen vaardigheid voor een kleine groep specialisten, maar iets waar iedereen baat bij heeft.
Door te investeren in kennis, kritisch denken en verantwoord AI-gebruik benut je de kansen van AI én verklein je de risico's. DANN helpt organisaties en inwoners in Noord-Nederland om die stap te zetten met toegankelijke kennis, praktijkgerichte trainingen en een breed aanbod aan digitale leeractiviteiten.
