Kunstmatige intelligentie (AI) speelt een steeds grotere rol in ons werk en dagelijks leven. Ook organisaties in Noord-Nederland gebruiken AI steeds vaker, bijvoorbeeld om teksten te schrijven, informatie te analyseren of processen te versnellen. Dat biedt veel kansen, maar vraagt ook om verantwoord gebruik. Daarom heeft de Europese Unie de AI Act ingevoerd.
Sinds 2 augustus 2026 is een nieuwe fase van de wet ingegaan. Vanaf dat moment kunnen toezichthouders controleren of organisaties zich aan verschillende onderdelen van de AI Act houden. Daarmee wordt de wet steeds zichtbaarder in de praktijk.
Voor veel organisaties roept dat vragen op. Wat betekent de AI Act precies? Geldt de wet ook voor jouw organisatie? En hoe kun je medewerkers voorbereiden op verantwoord AI-gebruik? Juist daarbij ondersteunt de Digitale Academie Noord-Nederland organisaties met kennis en praktische trainingen.
In dit artikel lees je wat de AI Act inhoudt, welke regels inmiddels gelden en waarom AI-geletterdheid steeds belangrijker wordt.
Wat is de AI Act?
Kunstmatige intelligentie ontwikkelt zich razendsnel. We gebruiken AI steeds vaker om informatie op te zoeken, teksten te schrijven, afbeeldingen te maken of dagelijkse werkzaamheden sneller uit te voeren. Maar AI zit ook steeds vaker verwerkt in toepassingen die we dagelijks gebruiken, zoals zoekmachines, navigatieapps, vertaalprogramma's en webshops. Soms merk je dat nauwelijks.
Dat biedt veel kansen, maar brengt ook risico's met zich mee. Denk bijvoorbeeld aan onbetrouwbare informatie, discriminatie of onduidelijkheid over hoe AI tot een beslissing komt.
Om ervoor te zorgen dat AI veilig, transparant en betrouwbaar wordt gebruikt, heeft de Europese Unie de AI Act opgesteld.
De AI Act wordt stap voor stap ingevoerd. Daardoor gelden niet alle regels vanaf dezelfde datum. Ook maakt de wet onderscheid tussen AI-systemen met verschillende risiconiveaus. Een chatbot op een website kent bijvoorbeeld andere verplichtingen dan een AI-systeem dat wordt gebruikt bij sollicitaties of personeelsbeoordelingen.
De AI Act bevat verschillende regels voor organisaties en inwoners. Organisaties krijgen onder meer te maken met nieuwe verplichtingen rondom verantwoord AI-gebruik en AI-geletterdheid. Voor inwoners draait de wet vooral om bescherming en transparantie, zodat duidelijker wordt wanneer AI wordt gebruikt en welke toepassingen niet zijn toegestaan. In dit artikel bespreken we de onderdelen die voor beide groepen het meest relevant zijn.
Welke AI-toepassingen zijn verboden?
Niet alle AI is toegestaan. Sinds 2 februari 2025 verbiedt de AI Act een aantal toepassingen die te grote risico’s vormen voor mensen en de samenleving.
Voorbeelden hiervan zijn:
- AI die mensen op een schadelijke manier manipuleert
- Social scoring, waarbij mensen worden beoordeeld op basis van gedrag of persoonlijke kenmerken
- Het ongericht verzamelen van gezichtsbeelden voor gezichtsherkenning
- Emotieherkenning op de werkvloer of in het onderwijs
Voor de meeste organisaties zullen dit geen toepassingen zijn die zij dagelijks gebruiken. Toch is het verstandig om kritisch te kijken naar de AI-systemen die binnen de organisatie worden gebruikt of aangeschaft. Zeker wanneer AI invloed heeft op beslissingen over mensen, is het belangrijk om te controleren of een toepassing binnen de regels van de AI Act valt.
Is AI-geletterdheid verplicht?
Ja. Artikel 4 van de AI Act verplicht organisaties die AI gebruiken om passende maatregelen te nemen om AI-geletterdheid binnen de organisatie te bevorderen.
AI-geletterdheid betekent dat mensen voldoende kennis hebben om AI bewust, kritisch en verantwoord te gebruiken. Dat gaat verder dan weten hoe je een AI-tool gebruikt. Je kunt prima een vraag stellen aan ChatGPT zonder te begrijpen hoe een antwoord tot stand komt, welke beperkingen een AI-systeem heeft of wanneer je een uitkomst beter niet kunt vertrouwen.
Er bestaat geen verplichte cursus of een minimumaantal trainingsuren. Organisaties bepalen zelf hoe zij invulling geven aan AI-geletterdheid. Wel verwacht de AI Act dat de maatregelen passen bij de werkzaamheden van medewerkers en de manier waarop AI binnen de organisatie wordt gebruikt.
Wil je meer weten over wat AI-geletterdheid precies inhoudt, welke vaardigheden daarbij horen en hoe je hier als organisatie invulling aan kunt geven? Lees dan ook ons artikel 'Wat is AI-geletterdheid?'.
Wanneer wordt de AI Act gehandhaafd?
De verplichting rondom AI-geletterdheid geldt al sinds 2 februari 2025. Sinds 2 augustus 2026 kunnen nationale toezichthouders ook toezicht houden op de naleving van de AI Act.
Dat betekent niet dat organisaties direct een boete riskeren. Het is echter wel belangrijk om te kunnen laten zien dat je actief werkt aan AI-geletterdheid - bijvoorbeeld met trainingen, interne richtlijnen of ander beleid rondom verantwoord AI-gebruik.
Gebruikt een organisatie AI voor toepassingen met een hoog risico, zoals werving en selectie of personeelsbeoordelingen? Dan gelden aanvullende regels. Een deel daarvan is uitgesteld tot eind 2027. Dat geeft organisaties meer tijd om zich voor te bereiden, maar verandert niets aan de verplichtingen die nu al gelden.
Wat betekent de AI Act voor organisaties?
De AI Act brengt nieuwe regels met zich mee voor organisaties die AI gebruiken. Tegelijkertijd biedt de wet ook kansen. Organisaties die bewust investeren in verantwoord AI-gebruik zijn beter voorbereid op de toekomst en halen meer waarde uit AI-toepassingen.
Dat begint met duidelijke afspraken over het gebruik van AI. Denk bijvoorbeeld aan vragen als:
- Welke AI-tools gebruiken we binnen de organisatie?
- Welke gegevens mogen medewerkers invoeren in AI-tools?
- Wanneer moeten AI-uitkomsten worden gecontroleerd?
- Welke kennis hebben medewerkers nodig om AI verantwoord te gebruiken?
Door hierover beleid te maken en medewerkers hierin te ondersteunen, verklein je de kans op fouten, vergroot je de kwaliteit van het werk en benut je de mogelijkheden van AI op een veilige manier.
De AI Act is daarmee niet alleen nieuwe wet- en regelgeving, maar ook een aanleiding om medewerkers digitaal vaardiger te maken en organisaties toekomstbestendig in te richten.
Wat betekent de AI Act voor inwoners?
Ook inwoners krijgen steeds vaker met AI te maken. AI speelt immers een grotere rol in werk, onderwijs en het dagelijks leven. Daardoor wordt het belangrijker om AI-uitkomsten kritisch te beoordelen en bewust om te gaan met de informatie die AI genereert.
Je vraagt je bijvoorbeeld af of een antwoord betrouwbaar is, wat er gebeurt met de gegevens die je deelt met een AI-tool of hoe je herkent dat een afbeelding, video of geluidsfragment met AI is gemaakt.
Sinds 2 augustus 2026 gelden bovendien nieuwe transparantieregels. In veel situaties moet duidelijk zijn wanneer iemand communiceert met een AI-systeem, tenzij dat voor de gebruiker al vanzelfsprekend is. Ook moeten AI-gegenereerde of met AI bewerkte beelden, video's en audio in veel gevallen herkenbaar zijn als AI-content. Zo wordt het makkelijker om AI te herkennen en neemt de kans op misleiding af.
AI-geletterdheid is daarom niet alleen belangrijk voor organisaties, maar voor iedereen die AI gebruikt. Het is geen aangeboren talent, maar een vaardigheid die je kunt ontwikkelen, net zoals je kunt leren om veilig te internetbankieren of DigiD te gebruiken.
AI-geletterdheid ontwikkelen met DANN
Bij DANN geloven we dat iedereen moet kunnen meedoen in de digitale samenleving. Daarom ondersteunen we organisaties, onderwijsinstellingen en inwoners in Noord-Nederland bij het ontwikkelen van digitale vaardigheden en AI-geletterdheid.
Via de Digitale Academie Noord-Nederland vind je een breed aanbod aan cursussen over AI en digitale vaardigheden, waarvan ongeveer 80% gratis beschikbaar is. Zo kunnen zowel inwoners als medewerkers stap voor stap ontdekken wat AI is, hoe AI verantwoord wordt ingezet en hoe je de mogelijkheden ervan veilig toepast in de praktijk.
Werk je bij een organisatie? Dan kan een eigen Digitale Academie helpen om AI-geletterdheid structureel onderdeel te maken van de organisatie. Daarmee investeer je niet alleen in de ontwikkeling van medewerkers, maar laat je ook zien dat jouw organisatie actief werkt aan verantwoord AI-gebruik.
Neem hierover gerust contact op met Esther Terpstra. Zij denkt graag met je mee over de mogelijkheden voor jouw organisatie.
Samen werken aan een digitaal vaardig Noord-Nederland
De AI Act maakt duidelijk dat kennis over AI geen luxe meer is. Werkgever, werknemer, student of inwoner: iedereen krijgt steeds vaker met AI te maken.
Door samen te investeren in AI-geletterdheid zorgen we ervoor dat organisaties én inwoners de kansen van AI veilig, kritisch en verantwoord kunnen benutten. De Digitale Academie draagt daaraan bij met toegankelijke kennis, praktijkgerichte trainingen en een breed aanbod aan digitale leeractiviteiten.
Zo werken we samen aan een digitaal vaardig Noord-Nederland.
